EEG BIOFEEDBACK  

INNOWACJA PEDAGOGICZNA

NEUROSTYMULACJA

EEG BIOFEEDBACK

W roku 2006 Zespół Szkół nr 3 został wyposażony w aparaturę EEG Biofeedback, tj. urządzenie, za pomocą którego osoba trenująca może zmienić swoje  wzorce czynności mózgowej, a poprzez nie  zachowanie np.: sposób uczenia się, czas koncentracji uwagi.

Wyposażenie szkoły w urządzenie sfinansowane zostało w 75% ze środków Unii Europejskiej, w pozostałej części  przez Ministerstwo Edukacji.  Pozostałe elementy wyposażenia pracowni  zapłacono  ze środków własnych Zespołu Szkół, adaptację pomieszczenia w dużej mierze wykonano w ramach praktycznej nauki zawodu uczniów z klasy malarzy – tapeciarzy naszej Zasadniczej Szkoły Zawodowej.

 Neurobiofeedback, biofeedback albo  w skrócie bfb   - tak nazywa się metodę ćwiczeń umysłu za pośrednictwem tzw. sprzężenia zwrotnego.  Jest nieinwazyjna metoda  trenującą funkcje psychiczne, neuropsychiczne i psychosomatyczne na poziomie centralnego układu nerwowego.

 Jak to działa?

Aparatura EEG Biofeedback ( EEG BFB) pozwala dokonywać analizy czynności bioelektrycznej mózgu ( eeg), a następnie ustalić poziom nagrody dla trenowanej częstotliwości fal. Układ nerwowy uzyskuje nagrodę w postaci sygnału dźwiękowego, wizualnego i informacji o uzyskanej punktacji  za produkcję promowanych fal mózgowych o określonej częstotliwości lub za obniżenie poziomu hamowanych częstotliwości. System nagradzania oferowany przez jedną wybraną z 20 wideogier,  wzmacniany jest przez zabiegi psychoterapeutyczne, z zakresu terapii pedagogicznej i neurokinezjologii. 

Treningi realizowane mogą być w różny sposób. Najpopularniejszy : osoba trenująca siedzi na fotelu przed ekranem, do głowy ma przyklejonych  kilka czujników. Na ekranie, dosyć monotonnie , zmienia się obraz, z głośnika słychać dźwięk sygnalizujący osiągnięcie ustalonego poziomu aktywności bioelektrycznej. Jeśli ktoś oczekuje szokujących przeżyć – będzie  rozczarowany, bo cały trening bliższy jest medytacji niż grze.

Nowością  w tej dziedzinie jest  Maindball  - tu można wykorzystać rywalizację , bo uczestników treningu może być więcej. Na przykład dwie osoby z opaskami na głowie (czujniki) zasiadają po przeciwnych stronach blatu. Na środku niewielka kulka. Zadanie polega na „strzeleniu gola” przeciwnikowi.  Coś takiego! – Za pomocą fal mózgowych poruszyć kulkę?  Oczywiście – chwila nieuwagi i  kulka przesuwa się groźnie w  stronę  pola jednego z graczy . Żeby wróciła , grający musi  zrelaksować się i skupić tak, aby poziom czynności bioelektrycznej jego mózgu  (w tym wypadku fal alfa) – osiągnął wartość zadaną przez terapeutę.
                           

EEG BFB jest metodą uczenia się – i podlega takim samym prawidłowościom jak cały proces nauczania – uczenia się. Uzyskane efekty muszą być utrwalone, konieczne jest powtarzanie i przypominanie, stosowanie hierarchizacji celów oraz przestrzeganie zasady systematyczności i aktywności uczącego się. Trening ten musi uwzględniać indywidualne możliwości i potrzeby pacjenta.

Jakie korzyści daje trening osiągnięć wykorzystujący EEG BFB?

Działanie zależy m.in. od typu treningu i jakości używanego sprzętu. Najczęściej , w odniesieniu do ludzi zdrowych wymieniane są:

·         lepsza koncentracja,

·         lepsza uwaga,

·         łatwiejsze podejmowanie decyzji,

·         zmniejszenie liczby błędów,

·         skrócenie czasu reakcji,

·         wzrost kreatywności,

·         lepsza pamięć,

·         przyspieszone uczenie się,

·         zwiększona odporność na stres,

·         zwiększona produktywność,

·         mniejsza podatność na "wypalanie się",

·         zahamowanie lęków / tremy,

·         głębszy i łatwiej osiągalny relaks,

·         poprawa samopoczucia,

·         lepsza integracja umysłu i ciała,

·         zwiększenie pewności siebie / asertywności,

·         lepsza samokontrola,

·         rozwój samoświadomości,

·         rozwój inteligencji emocjonalnej.

W odniesieniu do osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi wskazywane są pozytywne rezultaty w stanach diagnozowanych jako:

·         nadpobudliwość psychoruchowa

·         padaczka

·         zaburzenia procesu uczenia się, również o cechach dysleksji, dysgrafii i dyskalkulii

·         zaburzenia snu

·         napady lęku i paniki

·         zaburzenia autoimmunologiczne

·         stany po uszkodzeniach mózgu

·          autyzm

·         niepokój psychoruchowy

·         moczenie nocne

·         zaburzenia koncentracji uwagi

·         zaburzenia pamięci

·         zaburzenia osobowości

·         zaburzenia rozwoju mowy i płynności mowy 

·         …i inne.

Czy trening osiągnięć  tą metodą  jest "dobry na wszystko"?

Nie. Obszarami oddziaływania takiego treningu są zasadniczo potencjał umysłu i reakcje na stres.

Czy to działa na każdego?

Badania sugerują, że ok. 90% osób dostrzega korzystny wpływ treningu. Jest on indywidualnie zróżnicowany: od subtelnego po silny. Dla niektórych osób neurofeedback ma znaczenie przełomowe. Subiektywne oceny znajdują potwierdzenie w badaniach obiektywnych wskaźników, np. płynności pojęciowej, liczby popełnianych błędów, sprawności wzrokowo-słuchowej, wyników szkolnych. Niektóre badania wskazują także na wzrost IQ.

Czy biofeedback wymaga wiary?

Tak: odrobiny wiary we własne siły. I chęci do doskonalenia swoich możliwości. Jak w każdym procesie uczenia, wyniki są uwarunkowane aktywnością.

Dla kogo trening  nie będzie przydatny?

Trening osiągnięć nie będzie przydatny do osób, które:

·         nie odczuwają potrzeby zwiększania możliwości swojego umysłu, ani odporności na stres,

·         nie mogą poświęcić na ten cel przynajmniej kwadransa co kilka dni,

·         odczuwają niepokój lub lęk przed korzystaniem z tego rodzaju zaawansowanej techniki.

Jak długo trwa trening ?

Minimum to kilkanaście krótkich sesji odbywanych co parę dni. Dla uzyskania znaczących i trwałych efektów stosuje się ich zwykle kilkakrotnie więcej. Najlepsze wyniki daje natomiast stałe praktykowanie - podobnie jak w wypadku zajęć sportowych.

Oprócz regularnych ćwiczeń korzystne jest też stosowanie neurofeedbacku przed poważniejszymi wyzwaniami, np. kluczowymi spotkaniami, publicznymi wystąpieniami, egzaminami, a także po silniejszych stresach i w okresach przeciążenia.

Kiedy odczuwalne są efekty treningu osiągnięć?

Doświadczenie efektów ma kilka faz. Początkowo wiele osób doznaje tzw. efektu nowości (podobnie jak np. po zakupie samochodu), związanego z podekscytowaniem. Nie jest on zasadniczym celem treningu i zwykle wygasa w ciągu kilku dni. Drugą składową, obserwowaną względnie regularnie, jest poprawa samopoczucia (uspokojenie, rozpogodzenie, ożywienie, klarowność itp. - zależnie od typu treningu). Występuje ona zwykle w trakcie treningu lub w ciągu kilku godzin po nim. Trzecia składowa, uważana za główny cel neurofeedbacku, to stopniowo postępująca (na przestrzeni kilkunastu-kilkudziesięciu treningów) poprawa wymienionych wcześniej funkcji psychicznych . Z czasem wyższy poziom funkcjonowania rzutuje na wiele dziedzin życia i zaczyna być postrzegany jako jego naturalny element.

Czy istnieją jakieś ograniczenia lub przeciwwskazania ?

Neurofeedback leczniczy powinien być prowadzony przez wyszkolonego terapeutę, z użyciem przeznaczonego do takich celów sprzętu. Osoby cierpiące na epilepsję, zespół potraumatyczny lub zaburzenia psychiczne powinny stosować biofeedback wyłącznie przy udziale terapeuty. Biofeedback nie jest praktykowany poniżej 7 roku życia. Starszym dzieciom z niedoborami uwagi podaje się zwykle sygnały zwrotne w formie efektownych prezentacji wizualnych.

Czy zdarzają się niepożądane reakcje na trening osiągnięć metodą EEG Biofeedback?

Niekiedy występuje przejściowe pobudzenie nerwowe. W takim wypadku należy skrócić sesje, przeprowadzać je rzadziej lub zaprzestać treningu. W wypadku silnego napięcia psychicznego lub niedoborów snu trening może sprowokować przejściową senność.

Jakie fale mózgowe  są najlepsze?

Żaden typ fal mózgowych nie jest najlepszy w każdych warunkach. Np. jeden rodzaj fal dominuje przez większą część zdrowego snu, natomiast ich dłuższa przewaga w stanie czuwania wiąże się zwykle z brakiem uwagi.

Pożądany typ fal zależy też od lokalizacji w mózgu i wieku badanego. Przy tym określony rodzaj fal prawie nigdy nie występuje samodzielnie, lecz w rozmaitych proporcjach z falami o innych częstotliwościach.

Terapeuta programujący trening EEG Biofeedback   uwzględnia normy charakteryzujące dany przedział wiekowy oraz  wskazania neuropsychologiczne.
Nic nie da się zrobić wbrew naturze – w tej terapii bazuje się na dążeniu organizmu do  utrzymania równowagi i do naturalnego rozwoju .  

Jak EEG Biofeedback wykorzystywany jest w Zespole Szkół Nr 3 ?

Trening EEG Biofeedback włączony został  do systemu rewalidacji indywidualnej.
Do jego pełnego wykorzystania prowadziło  kilka etapów:

·          etap wstępny - ukierunkowany na „oswojenie się” ze sprzętem i metodą: poznać je musieli uczniowie i ich rodzice oraz  nauczyciele, a osoba obsługująca urządzenie  zebrała niezbędne doświadczenie,

·         przygotowanie włączenia terapii EEG BFB w system rewalidacji – zrealizowano innowacje programowo -metodyczną ,

·         włączono terapię  EEG BFB do systemu rewalidacji indywidualnej.

 Z nowościami i  z zakresu  neurostymulacji za pomocą EEG BFB  będziemy mieli okazję zapoznać się  w maju . W ramach Słonecznego Tygodnia w Zespole Szkół nr3 Specjalnych w Pszczynie  20 maja przybędą przedstawiciele   Instytutu  EEG z Warszawy , którzy zaprezentują najnowsze urządzenia służące stymulacji funkcji poznawczych.

 O zagadnieniach neurostymulacji pisano również...

 ... w numerze 5/ 2009 czasopisma Charaktery Szczepan Grzybowski w artykule „ Narodziny cyber-mózgu” napisał:

..” dzięki najnowszym technologiom nawet całkowicie sparaliżowani ludzie mogą poruszać się w cyberprzestrzeni. Niemieccy naukowcy z Uniwersytetu w Tűbingen opracowali przeglądarkę internetową wykorzystującą aparaturę i oprogramowanie ( tzw. BCI, brain – computer interface) umożliwiające sterowanie znacznikiem ( obiektem, kursorem, kolorem) na ekranie poprzez kontrolowane i wyuczone prostymi metodami biofeedbacku zmiany potencjałów mózgowych. Innymi słowy, można już surfować po Internecie siłą samych myśli. Nowa przeglądarka, o nazwie Nessi wykorzystuje interfejs kolorystyczny, gdzie zarówno komendy („wybierz link”,”wróć”, „przewiń w dół”etc.), jak i same linki znaczone są różnymi kolorami, którym odpowiadają określone potencjały mózgowe. Potencjały te podlegają świadomej kontroli dzięki uprzedniemu treningowi oraz stale obecnemu, odrębnemu okienku z informacją zwrotną ( wskazującą kolor, jakiemu w danym momencie odpowiadają potencjały generowane w móżgu). Zatem, by wybrać określoną komendę, czy link, wystarczy skupić się na danym kolorze.”

 ... w książce Swietłany Masgutowej i Anny Regner Rozwój mowy dziecka w świetle integracji sensomotorycznej : „Wyniki uzyskane w badaniach czynności bioelektrycznej mózgu encefalogramem ( EEG), przed, w trakcie i po wykonaniu terapii odruchów ustno-twarzowych pokazały zmiany częstotliwości widma fal mózgowych alfa. Wyniki ujawniły skuteczność technik integracji odruchów dla wzrostu dojrzałości mózgu i poprawy funkcjonowania fal mózgowych.”

 … w numerze 2/ 2010 czasopisma Charaktery  Herta Flor ( tłumaczenie Paweł Brysacz)  w artykule  „ Obrazy leczące psychikę”  wskazuje na możliwości terapii osób socjopatycznych, tj. o obniżonej zdolności do oceny moralnej czynów :

„Właśnie w tym przypadku zastosowanie znajduje  ostatnio technika neurologicznej informacji zwrotnej. Komputer rejestruje indywidualne wzorce aktywności elektrycznej oraz zmiany przepływu krwi w mózgu ( EEG lub fMRT) i zmienia je na sygnały optyczne lub akustyczne. Za pomocą tego komunikatu powrotnego pacjenci uczą się uaktywniać  nieużywane obszary mózgu. Metoda ta, sprawdzana między innymi  przez Nielsa Birbaumera i jego zespół na Uniwersytecie w Tybindze, mogłaby  być skuteczną pomocą dla ludzi z osobowością socjopatyczną – grupy bardzo trudno poddającej się innym metodom leczenia.”

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej o metodzie biofeedbacku ( neurofeedbacku)  szukaj informacji pod adresami...

   www.eeg.instytut       www.eegspectrum.com        www.psychiatria.pl

                                              Opracowała : mgr Anna Zielińska